گذشته و آينده در يك بازنگري اساسي

خلاصه گزارش طرح:
انجمن تغذيه ايران: گذشته و آينده در يك بازنگري اساسي
مجري طرح: آقاي دكتر حسين قاسمي عضو هيئت مديره انجمن تغذيه ايران
تير ماه 1390
انجمن تغذيه ايران (اتا) متجاوز از بيست سال است كه فعاليت ميكند و در اين مدت دستاوردهاي عمده در زمينه شناساندن و گسترش علم تغذيه و جايگاه تغذيه شناسان در جامعه و استمرار فعاليت در يك ربع قرن داشته است. از طرف ديگر در اين مدت تحولات و تغييرات اثر گذار در فضاي داخلي و شرايط محيطي رخ داده است و اين رويدادها به اشكال مختلف بر هويت، كارآئي، جايگاه و آينده اين نهاد اثر گذاشته و مي گذارند. دگرگوني جامعه تغذيه شناسان، مشكلات و فرصت هاي حوزه سلامت تغذيه اي، زندگي نهادهاي علمي و كارآئي مديريت و ساختار انجمن از جمله عوامل اثرگذار هستند و تحليل از آينده انجمن و ترسيم مسير مطلوب با توجه به اين عوامل ضروري و حياتي است.
طرح بازنگري اساسي انجمن در برنامه مطالعاتي خود به پنج بخش عمده زير پرداخته است:
1- شناخت جامعه تغذيه شناسان 2- علمكرد انجمن 3- عوامل زمينه ساز 4- گزينه هاي انجمن و 5- برنامه پنجساله
جامعه تغذيه شناسان هم اكنون متجاوز از 6300 نفر فارغ التحصيل دارد كه 10 درصد آنان در سطوح كارشناسي ارشد و دكترا هستند. و 90 درصد يعني متجاوز از 5000 نفر در سطح تحصيلات كارشناسي هستند. تعداد تغذيه شناسان در زمان تاسيس انجمن زير 500 نفر بوده است. اين تركيب از نظر تعداد و سطح تحصيلات نميتواند با توان و ديدگاههاي انجمن اتا هماهنگي پيدا كند. نكته مهم اينكه انجمن هم اكنون 204 عضو دارد كه اكثراً از گروه رژيم شناسان هستند. انجمن در طول زمان عملكرد خود را با چهار ابزار اصلي مديريت كرده است اينها عبارتند از كنگره 2 سالانه، دوره‌هاي باز آموزي، سخنراني‌هاي علمي و خبرنامه. انجمن تاكنون 11 كنگره دو سالانه برگزار كرده است و در طول 25 سال تعداد 55 دوره بازآموزي (عمدتاً متوسط گروه رژيم شناسان) داشته است. در همين مدت تعداد 90 سخنراني علمي و 85 خبرنامه داشته است. بررسيهاي طرح نشان داد كه انجمن در حوزه فعاليتهاي مورد تقاضاي اعضا كه آنها را تقاضا محور يا Demand Based ميناميم موفقيت بيشتر داشته است. در اين تجربه تمام اعضاي ديگر به نحوي از اين تجربه طبق انتظارات خود بهره مند مي شوند و لذا كيفيت و استمرار در اين فعاليت ها قابل اعتماد است. بر عكس فعاليت هاي عرضه محور (Supply Based) استمرار و كيفيت نزولي داشته اند.

مديريت انجمن از طريق دبيرخانه، سايت، روابط عمومي و امور مالي در مركز و تاشها در شهرستان ها اعمال مي شود و انجمن در تمام اين حوزه‌ ها مشكل دارد. بخصوص محدوديت‌هاي توان مالي، امكان استخدام يك مدير با تجربه (Executive officer) بدليل محدوديت‌هاي مالي و همچنين عدم توجه به همفكري، همياري و هماهنگي برنامه ها و مديريت در مركز و شهرستان ها موجب شده است كه تاشها از نظر تدوين برنامه هاي علمي، جايگاه سازي و كسب توان مالي و عضوگيري نياز به بهبود زيادي دارند.

در بدو تاسيس فلسفه انجمن: مديريت افقي، استقلال گروهها، مشاركت عمومي و خدمات داوطلبانه بوده است. انجمن با اين فلسفه و سبك مديريت دستاوردهاي مهمي داشته است كه از جمله ميتوان به استمرار و كيفيت كنگره ها، دوره هاي بازآموزي، تاسيس دوره دكتراي تغذيه، احراز هويت حرفه اي در حوزه رژيم شناسي و كسب مجوز دفتر مشاوره تغذيه اي، حمايت از طرح ما با كه در حقيقت تولد برنامه ريزي و تعاريف ساختاري در حوزه تغذيه جامعه بوده است اشاره كرد. از همه مهمتر اينكه انجمن مدت 25 سال استمرار فعاليت داشته و هم اكنون بستر محكم و با تجربه اي براي آينده نگري را عرضه مي كند. عليرغم تمام نكات مثبت بالا بايد توجه داشت كه انجمن هم اكنون دچار يك Institutional Fatigue يا خستگي سازماني است و تجربه نشان داده است كه ادامه زندگي با فلسفه و روشهاي 25 سال قبل مشكل دارد و خواهد داشت. نكته مهم ديگر اينكه نسل اول جامعه تغذيه شناسان اينك بازي بزرگتري ميكند و نسل دوم و سوم آشنائي كافي با اين انجمن ندارد (يافته هاي نظرخواهي پرسشنامه‌اي) و جذابيتي در اين انجمن نمي بيند. انجمن بعنوان خانه جامعه تغذيه شناسان با چالش عمده اي روبرو است. تغذيه شناسان از يكطرف پيشروان تدابير پيش گيري از بيماري مرتبط با غذا و حفظ سلامت جامعه هستند و از طرف ديگر بسياري از آنها گسترش بيماريهاي مزمن در شهرها و فرصت هاي شغلي در حوزه مشاوره تغذيه اي و تغذيه باليني را بعنوان فرصتي براي اشتغال و خدمات تخصصي و كسب رفاه شخصي مي بينند.
بدين ترتيب از چالش هاي عمده انجمن در سالهاي آينده ميتوان به موارد زير اشاره كرد:
الف- در حوزه ظرفيت سازي
سروسامان دادن مديريت داخلي
تقويت و هماهنگي و همياري تاشها (شعب انجمن در استان ها)
بهبود توان مالي (مهارتهاي Fund Raising)
عضو گيري
تقويت روابط عمومي (Advocacy Skills)
اتخاذ روش فعال مديريت بخصوص در هيئت مديره (گذار از روشهاي منفعل)
ب- در حوزه فعاليتهاي منسجم و هدفمند علمي
تعريف شفاف از ديدگاه و رسالت انجمن (Vision & Mission) پيشنهاد طرح اينست كه انجمن يك Motto انتخاب كند كه انعكاس دقيق از رسالت آينده است و آن Excellence in Nutrition Research and Policy است.
ترجمان اين رسالت به فعاليتهاي علمي فهرست وار بشرح زير است.
حمايت از پژوهش بمعناي توليد علم ميان رشته اي
تربيت متخصص ميان رشته اي
حمايت از تاسيس يك چتر پژوهشي ملي
گسترش و انتقال و اشاعه علم (همايشها/ انتشارات/ ...)
تاسيس تريبوني براي گفتمان صاحب نظران و پژوهشگران از تخصص هاي مختلف
شكل دادن هسته سياستهاي عمومي در حوزه غذا و تغذيه Public Policy
برنامه رهبري تغذيه اي
در يك جمع بندي انجمن زير چتر يك انجمن تغذيه ايران (اعتا) فعاليت مي كند و در دوران گذار از اتا به اعتا (حدود يكسال تا دو سال) با مديريت مشترك فعاليت مي كند. در اين زمان انجمن از تاسيس يك انجمن صنفي رژيم شناسان حمايت مي كند و از اين طريق بستر فعال و جذاب و هماهنگ با علاقه و گرايش هاي نسل دوم و سوم و بخصوص دارندگان درجه تحصيلي كارشناس فراهم مي شود.
در اينصورت انجمن اعتا يك رسالت شفاف براي خود تعريف كرده است و در سه شاخه (1) ظرفيت سازي، (2) فعاليتهاي علمي (3) تقويت و گسترش و هماهنگي شعب استاني خود فعاليت مي كند.
از نظر ساختاري انجمن " اعتا " در قالب مجمع عمومي، هيئت مديره، سه معاون (ظرفيت سازي برنامه علمي، تقويت تاشها) و يك مدير اجرائي Executive officer مديريت مي‌شود.