دكتر ربابه شيخ الاسلام

متخصص بهداشت عمومي و اپيدميو لوژي تغذيه

مدیر موسسه تغذیه سلامت و توسعه

امنیت غذایی در بحران

شعار روز جهانی غذا  در سال 2009

از سال 1943 كه كنفرانس غذا و كشاورزي مسئله غذا و گرسنگي را مورد بحث قرار داد و متعاقب آن تاسيس  سازمان خواروبار كشاورزي FAOدرسال 1945  تا اجلاس جهانی غذا در  رم  1996 (آبان ماه سال 1375 ) که با هدف جلب توجه جهانيان به مسئله غذا و گرسنگي تشکیل شد نیم قرن فاصله میبینیم .شهر رم در آن سال  میزبان  روسا يا نمايندگان عالي رتبه 194 كشور جهان در مقر سازمان خواربار و كشاورزي بود

 در این اجلاس دبير كل سازمان ملل متحد گرسنگي را لكه ننگي بر دامن بشريت خواند و جامعه بين الملل را به در هم كوبيدن ساختاري كه به گرسنگي منجر مي شود دعوت كرد .

در اجلاس رم گفته شد  عليرغم تلاشهاي انساندوستانه هنوز ارقام اخبار دهشتناكي از بي عدالتي را مي دهند. يك ميليارد گرسنه، 200 ميليون كودك مبتلا به سوء تغذيه، 30 مرگ در هر دقيقه بعلت گرسنگي!

در سالهای پس از اجلاس رم   دهها اجلاس كنفرانس يا نشست جهاني مسئله تامين غذا، كمك هاي غذايي، مبارزه با گرسنگي و امنيت غذائي را مورد بحث قرار داده و بيانيه هاي معتبر نيز تدوين كرده و اين بيانيه ها را براي اجرا به كشورهاي عضو ابلاغ كرده اند در بعضي از اين كنفرانسها مقامات بلند پايه كشورها دعوت داشته اند و با امضاي تعهد نامه بشر دوستانه، خود و كشورشان را به انجام وظايفي كه در قطعنامه آمده است متعهد كرده اند.

و اکنون با گذشت 13 سال از اجلاس جهانی غذا در رم  که معاون اول رياست جمهوري اسلامي ايران( جناب آقای دکتر حبیبی) در آن شركت كردند و پشتيباني ايران را از همكاري جدي و عملي بــراي تــولــيد پايدار و توزيع عادلانه غذا با تاكيد بر حمايت از اقشار آسيب پذير بويژه زنان و كودكان اعلام نموده و اضافه كردند كه جمهوري اسلامي ايران آمادگي خود را در راه تحقق اين هدف كه شرط اســاسي تـــوسعه پايدار و در نتيجه صلح پايدار است اعلام مي دارد،  مجددا اجلاسی دیگر یعنی

اجلاس سران برای امنیت غذایی در سال 2009 برگزار میشود

·         این اجلاس جهانی به 7 چالش های کلیدی اشاره کرده است

·         بر قراری سیستم حکمرانی شایسته برای امنیت غذایی در سطح ملی و جهانی

·     حصول اطمینان از توانمند سازی کشور ها برای دسترسی به تجارتی منصفانه برای محصولات کشاورزی و غذایی و برقراری سیاست هاییکه از اجحاف حاصله از تجارت جهانی جلوگیری کند.

·     شناسایی راههای که کشاورزان چه در کشور های توسعه یافته و یا در حال توسعه درآمد قابل قبولی وقابل مقایسه با سایر سطوح جامعه بدست آورند

·     به جریان انداختن سرمایه گذاری در بخش خصوصی و دولتی کشاورزی روستایی و حصول اطمینان از دسترسی کشاورزان به ابزارهای کافی و مدرن برای تولید محصول بهتر و بازده بیشتر در کشور های در حال توسعه و خصوصا کشورهای کم درآمد که با کمبود غذا روبرو هستند.

·     در نظر داشتن این مهم که در حال حاضر بیش از 30 کشور اخیرا" اورژانس های غذایی را تجربه کرده اند و توجه و تاکید به این مهم که مکانیزم ها و روش های موثر تری را باید برای بحران های غذایی طراحی و پیاده کرد.

همانطور که ملاحظه میشود  اولین اقدام پیشنهادی  ریشه کن کردن گرسنگی در جهان و اطمینان از تولید کافی غذا برای تمام جهانیان میباشد و همچنین  پیدا کردن راهی برای تضمین اینکه همه مردم جهان به غذای کافی و سالم برای یک زندگی سالم و فعال دسترسی دارند. ریشه کن کردن گرسنگی در جهان ،نه تنها اطمینان از تولید کافی غذا برای تمام جهانیان که تا سال 2050 به حدود 9 میلیارد نفر خواهند رسید بلکه پیدا کردن راهی برای تضمین اینکه همه به غذای مورد نیازشان برای یک زندگی سالم و فعال دسترسی دارند وحصول اطمینان از اینکه کشور ها آمادگی لازم را برای تطبیق با تغییرات شرایط اقلیمی و آب و هوائی پیدا کرده اند. 

روز جهانی غذا را در سال 2009 یا 1388 در حالی جشن  !  میگیریم که ناامنی غذایی عمیق تر شده است بحران اقتصادی و افزایش قیمت غذا و استمرار این مصیبت  100 میلیون نفر به گرسنگان جهان افزوده است

مدیر کل فائو آقای ژاکوب دیوف میگوید بحران خاموش گرسنگی یک ششم انسانهای کره زمین را درگیر کرده و صلح و امنیت را به مخاطره انداخته است . و باز اضافه میکند که ما به یک تلاش گسترده و سریع و اجماع جهانی برای رشه کنی گرسنگی در جهان نیازمندیم.

 بخاطر دارم که در اجلاس سال 1375 رم  وزير كشاورزي كشورمان گفته بود:

          "ناامني غذائي سد عظيمي فرا راه رفاه و توسعه يافتگي است و چنانچه بصورت ريشه اي و جدي چاره انديشي نشود بي شك بشريت آينده اي مبهم پيش رو خواهد داشت. مسئله امنيت غذائي مرزها را در هم مي شكند و جهان شمول مي شود. حذف گرسنگي و سوء تغذيه بايد جايگاه مهمي را در افكار و انديشه هاي بشري بازيابد و بهبود امنيت غذائي بايد بعنوان هدفي كليدي در تكامل انسان پذيرفته شده و از محورهاي اساسي سياستها، اولويتها و برنامه هاي توسعه قلمداد گردد."در آن سال این گفته ها برای کارشناسانی چون من چقدر امیدوار کننده بود که رشد مستمر و مثبت بخش كشاورزي نه تنها موجب تامين بخش مهمي از مواد غذائي مورد نياز جمعيت كشور بوده، بلكه در جهت كاهش وابستگي و افزايش خودكفائي محصولات اساسي بخش كشاورزي عمل كرده است در آن سال گفته شد هم اكنون 86 درصد از عرصه مواد غذائي از طريق توليد داخلي تامين مي شود و ضريب وابستگي از 25 درصد در سال 1367 به 14 درصد در سال 1372 كاهش يافته است.

 ولی  آمار های سال 1387  از واردات بیشتر میگویند تا تولید داخلی ، یارانه های بخش کشاورزی در بعضی موارد حذف شده اند تولید کنندگان داخلی کمتر  بازار فروش می یابند

 ادامه سیاست فعلی روز به روز ما را از سیاست‌های کلی مصوب رهبر معظم انقلاب دور می‌کند و کشور را به خارج وابسته‌تر خواهد کرد.

چه خوب بود اگر  دولت از افزایش درآمد نفتی طی سال‌های گذشته که در صندوق ذخیره ارزی جمع‌آوری شده بود برای تقویت بخش کشاورزی استفاده میکرد . زیرساخت‌های این بخش را تقویت می‌کرد بر افزایش بهره‌وری و مدیریت آب  تاکید میکرد . سیستم‌های آبیاری را اصلاح میکرد . بخش کشاورزی را  به ایجاد مجتمع‌های پیشرفته و مدرن کشاورزی تشویق میکرد و توجه به صنایع تبدیلی و اختصاص بخش قابل ملاحظه‌ای از تسهیلات بانکی را به این بخش  مد نظر قرار میداد. لیکن دلارهای نفتی کشور بیشتر صرف واردات محصولاتی مثل شکر، برنج (آنهم برنجهایی که قصه زیادی دارند) میوه های گران غیر فصلی  و مایوس کردن تولید کنندگان داخلی باغ داران ، پنبه کاران و....شد

 وقتی به آمار های مربوط به  خط فقر در کشور که توسط مقامات مسوول ذکر میشود مینگرم بخود میگویم ،افسوس گويا بعد از آنهمه نشست هاي جهاني و بيانيه هاي انسان دوستانه، و تعهد دولت ها و تدوین برنامه های کلان و .... براي دستيابي به امنيت غذائي پايدار در جهان كنوني يا دهكده جهاني ما آنچه پايدار مانده است گرسنگي است.

اگر چه کشور ما در بین کشورهایی که بصورت حاد با گرسنگی روبرو هستند کشور ثروتمندی است و از جهات مختلف با کشور های افریقایی که تصاویر تلخ و  انسان کش کودکان نحیفشان را میبینیم قابل قیاس نیست ولی مسئله گرسنگی مانند لکه ننگی بدامن کل بشریت است وهمه جهان مسوولیت مشترکی در قبال حذف فقر و گرسنگی دارند ولی کشور ها از جمله کشور های ثروتمند زمانی میتوانند در عرصه جهانی مطرح و مورد اعتبار باشند که سیاست هایی برای حفظ منابع کشاورزی ،توجه به کشاورزی پایدار، مدیریت منابع آب، تربیت نیروی کشاورزی ماهر ،حمایت از تولید داخلی و ایجاد سامانه ای برای شناخت اقشار آسیب پذیر و تدوین قوانین حمایتی برای آنان باشند.  

پیشنهاد برای رهایی از مشکل نا امنی  غذایی

اولین و مهمترین کار برای تامین امنیت غذایی تقویت دبیر خانه  شورای عالی سلامت و امنیت غذایی است. این شورا باید یک اطاق فکر از خبرگان ،متخصصین و دست اندر کاران تغذیه ،کشاورزی ، اقتصاد ، متولیان آموزش و فرهنگ سازی و سایر مسوولین ذیربط  بوجود بیاورد .

همیشه میشود غفلت ها را جبران کرد . وزارت جهاد  کشاورزی باید در این دبیر خانه نقش متولی امنیت غذایی را داشته باشد . زمانی که قرار بود شورای غذا و تغذیه در شورای ملی سلامت ادغام شود من شخصا عقیده داشتم دبیر خانه امنیت غذایی باید در وزارت کشاورزی باشد ولی به هر حال مکان مهم نیست شاید ما در بخش سلامت با همکاران بخش کشاورزی  و اقتصاد آنطور که باید نزدیک نبوده ایم . همانطور که متولیان فرهنگ سازی هم نقش خودشان را بگونه ای که به ارتقای امنیت غذایی و سلامت بینجامد انجام  نداده اند ونمیدهند. این دبیرخانه میتواند تصمیم سازی های مناسب را برای حل مشکلات موجود انجام دهد و به شورا ارائه دهد و پس از تصویب در شورا اقدامات اجرایی بین بخشی لازم  که مبتنی بر خرد جمعی  و اجماع خبرگان است  انجام شود.

تاريخ بروز رساني : جمعه 23/11/88 ساعت 08:36